Witamina B12 a zmęczenie i brak energii. Jaki jest związek i kiedy przyczyną może być niedobór?

Przewlekłe zmęczenie, brak energii i trudności z koncentracją często przypisujemy stresowi, niedoborowi snu lub nadmiarowi obowiązków. Jeśli jednak osłabienie utrzymuje się przez dłuższy czas, nie ustępuje mimo odpoczynku lub towarzyszą mu inne dolegliwości, warto poszukać jego przyczyny. Jedną z nich może być niedobór witaminy B12, która odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego i krwiotwórczego.

Kobalamina, czyli witamina B12, uczestniczy w wielu procesach niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Odgrywa ona szczególnie ważną rolę w pracy układu krwiotwórczego i nerwowego, a mianowicie:

• jest potrzebna do prawidłowego wytwarzania czerwonych krwinek;
• uczestniczy w syntezie DNA oraz metabolizmie homocysteiny;
• bierze udział w utrzymaniu osłonek mielinowych otaczających włókna nerwowe, które umożliwiają sprawne przewodzenie impulsów nerwowych.

Objawy niedoboru mogą rozwijać się stopniowo i początkowo być mało charakterystyczne. Należą do nich m.in.:

• przewlekłe zmęczenie;
• osłabienie;
• bóle i zawroty głowy;
• pogorszenie pamięci i koncentracji;
• rozdrażnienie.

W przypadku znacznego niedoboru i rozwoju niedokrwistości mogą pojawić się również bladość skóry i błon śluzowych, utrata apetytu oraz spadek masy ciała.

• osoby stosujące dietę wegańską lub wegetariańską;
• osoby starsze;
• pacjenci z zaburzeniami wchłaniania i chorobami przewodu pokarmowego, takimi jak niedokrwistość Addisona-Biermera, celiakia;
• osoby przyjmujące niektóre leki, m.in. metforminę lub inhibitory pompy protonowej.

Witamina B12 jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, dlatego jej niedobór może powodować zróżnicowane objawy neurologiczne. Należą do nich:

• mrowienie, drętwienie i pieczenie skóry – szczególnie w obrębie kończyn;
• osłabienie mięśni i zaburzenia równowagi – mogą utrudniać chodzenie i codzienne funkcjonowanie;
• zaburzenia czucia – związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem nerwów obwodowych;
• szumy i piski w uszach oraz zaburzenia węchu lub smaku;
• problemy z pamięcią i koncentracją – niekiedy towarzyszą im zmiany nastroju, niepokój lub pogorszenie objawów depresyjnych.

Co istotne, objawy neurologiczne mogą pojawić się również wtedy, gdy nie występują jeszcze typowe zmiany w morfologii krwi. Z tego względu prawidłowy wynik morfologii nie zawsze wyklucza wczesny niedobór kobalaminy.

Pierwszym krokiem jest zazwyczaj oznaczenie stężenia witaminy B12 w surowicy krwi. Więcej informacji o tym badaniu można znaleźć, m.in. na stronie: https://www.alab.pl/badanie/witamina-b12-o83

Warto jednak pamiętać, że wynik mieszczący się w zakresie referencyjnym nie zawsze wyklucza wczesny niedobór. W przypadku niejednoznacznych rezultatów lub występowania charakterystycznych objawów diagnostyka może zostać poszerzona o oznaczenie:

• holotranskobalaminy, czyli aktywnej witaminy B12;
• kwasu metylomalonowego (MMA);
• homocysteiny.

Badanie polega na pobraniu próbki krwi żylnej i oznaczeniu w niej stężenia witaminy B12. Nie wymaga specjalnego przygotowania, choć zawsze należy przestrzegać zaleceń konkretnego laboratorium. Wynik powinien być interpretowany z uwzględnieniem zakresu referencyjnego, występujących objawów oraz pozostałych badań.

W przypadku podejrzenia niedoboru nie należy rozpoczynać suplementacji na własną rękę przed wykonaniem diagnostyki. Konieczne jest poznanie wyjściowego stężenia witaminy B12 oraz, w razie potrzeby, dodatkowych markerów.

Niedobór witaminy B12 może być jedną z przyczyn przewlekłego zmęczenia, braku energii i pogorszenia koncentracji. Związek ten wynika przede wszystkim z istotnej roli kobalaminy w funkcjonowaniu układu krwiotwórczego i nerwowego. Długotrwały i nasilony niedobór może prowadzić m.in. do niedokrwistości megaloblastycznej oraz zaburzeń neurologicznych, które wpływają na codzienne samopoczucie i sprawność.

Warto jednak pamiętać, że zmęczenie jest objawem niespecyficznym i może mieć wiele różnych przyczyn. Jeśli utrzymuje się przez dłuższy czas, nie ustępuje mimo odpoczynku lub towarzyszą mu inne niepokojące dolegliwości, warto skonsultować się z lekarzem i rozważyć odpowiednią diagnostykę.