Kobieta ciężarna, matka karmiąca w zakładzie pracy... Jakie ma uprawnienia?

Jeżeli umowa o pracę jest zawarta na czas nieokreślony pracodawca nie może wypowiedzieć, ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego czy wychowawczego pracownicy, chyba, że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z jej winy, a zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy. Nie dotyczy to kobiety zatrudnionej na okresie próbnym do 1 miesiąca.
Gdy umowa o pracę zawarta jest na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy albo na okres próbny przekraczający 1 miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, gdy umowa jest zawarta w celu zastępstwa innego pracownika.
Rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży, urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego może nastąpić tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji firmy.

Praca w okresie ciąży

Pracownicy w ciąży nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Pracodawca nie może także bez jej zgody delegować poza stałe miejsce pracy ani zatrudniać w systemie przerywanego czasu pracy.
Pracodawca zatrudniający pracownicę w porze nocnej jest zobowiązany na okres jej ciąży zmienić rozkład czasu pracy w sposób umożliwiający wykonywanie pracy poza porą nocną, a jeżeli jest to niemożliwe lub niecelowe, przenieść pracownicę do innej pracy poza porą nocną. W razie braku takich możliwości pracodawca jest zobowiązany zwolnić pracownicę na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy.
Pracodawca zatrudniający pracownice w ciąży lub karmiącą dziecko piersią przy pracy szkodliwej dla zdrowia, niezależnie od stopnia narażenia, musi dostosować warunki pracy do wymagań przepisów lub tak ograniczyć czas pracy, by wyeliminować zagrożenie dla zdrowia lub bezpieczeństwa kobiety. Jeżeli takie działania jest niemożliwe lub niecelowe, pracodawca musi przenieść pracownicę do innej pracy, a w razie braku takiej możliwości zwolnić pracownicę na czas niezbędny z obowiązku świadczenia pracy.

Gdy przedstawione wyżej działania powodują obniżenie wynagrodzenia pracownicy przysługuje dodatek wyrównawczy. Pracownica będąca w ciąży w okresie zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy zachowuje prawo do dotychczasowego wynagrodzenia.

Przy powrocie do pracy pracodawca zobowiązany jest zatrudnić pracownicę przy pracy i w wymiarze czasu pracy określonych w umowie o pracę.

Urlop macierzyński

Pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze:

Przy udzielaniu urlopu macierzyńskiego tydzień odpowiada 7 dniom kalendarzowym. Jeżeli pracownica nie korzysta z urlopu macierzyńskiego przed przewidywaną datą porodu, pierwszym dniem urlopu macierzyńskiego jest dzień porodu.
Co najmniej 2 tygodnie urlopu macierzyńskiego mogą przypadać przed przewidywaną datą porodu. Po porodzie przysługuje urlop macierzyński nie wykorzystany przed porodem.
Pow wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego, pracownica ma prawo zrezygnować z pozostałej części tego urlopu.

W razie śmierci pracownicy w czasie urlopu macierzyńskiego, pracownikowi- ojcu wychowującemu dziecko przysługuje prawo do niewykorzystanej części tego urlopu.
W razie urodzenia martwego dziecka lub śmierci dziecka przed upływem 8 tygodnia życia, pracownicy przysługuje urlop macierzyński w wymiarze 8 tygodni po porodzie, nie krócej jednak niż przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka. Pracownicy, która urodziła więcej niż jedno dziecko przy jednym porodzie, przysługuje w takim przypadku urlop macierzyński w wymiarze stosownym do liczby dzieci pozostałych przy życiu.
W przypadku śmierci dziecka po upływie 8 tygodnia życia pracownica zachowuje prawo do urlopu macierzyńskiego przez okres 7 dni od dnia zgonu dziecka.

Pracownica ma prawo do dodatkowego urlopu macierzyńskiego w wymiarze:

bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego na pisemny wniosek pracownicy składany w terminie najpóźniej na 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z tego urlopu. Pracodawca zobowiązany jest uwzględnić wniosek pracownicy.

Zwolnienie lekarskie w ciąży

Stan ciąży powinien być stwierdzony świadectwem lekarskim.
Pracodawca ma obowiązek udzielać pracownicy ciężarnej zwolnień od pracy na zlecone przez lekarza badania lekarskie przeprowadzane w związku z ciążą, jeżeli te badania nie mogą być przeprowadzane poza godzinami pracy. Za czas nieobecności w pracy z tego powodu pracownica zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Urlop wychowawczy

Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 4 roku życia. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia.
Jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, bez względu na to, czy korzystał on z urlopu wychowawczego, może skorzystać z urlopu wychowawczego do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Urlop wychowawczy może być wykorzystany najwyżej w czterech częściach.

W czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć prace zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Pracownik może zrezygnować z urlopu wychowawczego:

Okres urlopu wychowawczego w dniu jego zakończenia wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Pracownik uprawniony do urlopu wychowawczego może złożyć do pracodawcy pisemny wniosek o obniżenie jego wymiaru czasu pracy do wymiaru nie niższego niż połowa pełnego wymiaru pracy w okresie, w którym mógłby korzystać z urlopu wychowawczego. Pracodawca jest zobowiązany uwzględnić wniosek pracownika i nie może w tym czasie wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Powrót do pracy

Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego lub wychowawczego pracodawca ma obowiązek przywrócić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli jest to niemożliwe, na stanowisku równorzędnym z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu lub na innym stanowisku odpowiadającym jego kwalifikacjom zawodowym, za wynagrodzeniem nie niższym, jakie otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu.

Karmienie piersią w godzinach pracy

Pracownica karmiąca dziecko piersią ma prawo do dwóch półgodzinnych przerw w pracy wliczanych do czasu pracy. Pracownica karmiąca więcej niż jedno dziecko ma prawo do dwóch przerw w pracy, po 45 minut każda. Przerwy na karmienie mogą być na wniosek pracownicy udzielane łącznie.
Pracownicy zatrudnionej na czas krótszy niż 4 godziny dziennie, przerwy na karmienie nie przysługują. Jeżeli czas pracy pracownicy nie przekracza 6 godzin dziennie, przysługuje jej jedna przerwa na karmienie.