Czym jest nowotwór?

Nowotwór powstaje w wyniku mutacji lub zmiany w kodzie DNA pojedynczej prawidłowej komórki znajdującej się w dowolnej części ciała. Gdy dojdzie do takiej zmiany, to zmieni się kod DNA i komórka przestanie funkcjonować normalnie. Zmiana lub mutacja często powoduje tak duże uszkodzenie komórki, że ginie ona lub nie jest w stanie się dzielić. Jeżeli natomiast zmutowana komórka przeżyje i rozpocznie proces podziału, to może zacząć funkcjonować całkiem odmiennie od otaczających ją komórek. Jej wygląd będzie także nieprawidłowy.

Komórki nowotworowe są różnorodne: mają różne rozmiary i kształty, większe i mniejsze jądra. Mogą nie tworzyć uporządkowanego i przewidywalnego skupiska komórek, a ponadto mogą być niezdolne do wykonywania przeznaczonych im funkcji. Często dzielą się one w niekontrolowany sposób w tempie odmiennym od zwykłego, ponieważ nie mają mechanizmu kontroli wzrostu. Mogą się dzielić bardzo szybko, a następnie tłoczyć się, napierać na inne organy lub je blokować, a tym samym uniemożliwiać wykonanie zwykłych czynności. Komórki nowotworowe nie pozostają w obrębie jednej przestrzeni, lecz rozrastają się na sąsiednie organy i dlatego nazywa się je inwazyjnymi. Często wyglądają na niedojrzałe, ponieważ dzielą się kilkakrotnie zanim organy osiągną pełny rozwój. Są także bardziej podatne na ponowną mutację.

Jeżeli prawidłowe komórki mają tendencję do tworzenia zwartych skupisk, to komórki nowotworowe są bardziej skłonne do przemieszczania się do innych części ciała wraz ze strumieniem krwi. Mogą także wędrować naczyniami limfatycznymi atakując organy. Większość takich oderwanych komórek zostaje zniszczona przez system obronny organizmu, odfiltrowana i wyeliminowana tak samo, jak bakterie oraz inne produkty wydalone przez komórki. Jeżeli jednak oderwane komórki nowotworowe zdołają przeżyć, to mogą zacząć się rozwijać w innym miejscu lub uszkodzić inne organy.

Ogólny podział nowotworów przedstawia się następująco:
- nowotwór łagodny
- nowotwór złośliwy (anaplastyczny, mięsak, rak, potworniak)
- nowotwór miejscowo-złośliwy
Cechą nowotworów łagodnych jest to, ze nie stanowią zwykle zagrożenia dla życia, ponieważ wzrastają powoli i nie dają przerzutów. Leczy się je stosunkowo łatwo. Natomiast nowotwory złośliwe rosną szybko, mają tendencję do nawrotów i powodują powstawanie przerzutów drogą naczyń limfatycznych lub krwionośnych. Właśnie ta ostatnia cecha stanowi podstawową przyczynę umieralności na raka. Sam pojedynczy guz można stosunkowo łatwo usunąć chirurgicznie. Nie można jednak tego uczynić z pozostałymi guzami, które atakują ważne dla życia organy.

Powstanie nowotworu złośliwego wymaga kilku mutacji, dlatego okres rozwoju choroby jest bardzo często długi, lecz niestety bezobjawowy, a choroba zdiagnozowana jest często już w zaawansowanym stadium. Kiedy jest już wystarczająco dużych rozmiarów osacza cały narząd, zakłócając jego normalne funkcjonowanie. Oderwane komórki nowotworowe mogą przenosić się wraz z krwią i limfą do innych obszarów organizmu- w ten sposób tworzą się przerzuty.

Najważniejsze w walce z nowotworem jest szybkie zdiagnozowanie i jak najszybsze rozpoczęcie leczenia. Im wcześniej nowotwór zostanie rozpoznany i leczony tym większe są szanse na wyleczenie. Rozpoznanie rozpoczyna się rutynowym badaniem fizykalnym, zebraniem kompletnej historii choroby. Badania laboratoryjne krwi, moczu, stolca pozwalają odkryć zmiany wskazujące na możliwość rozwoju nowotworu.

Niektóre z badań mających znaczenie w rozpoznawaniu chorób nowotworowych:
- tomografia komputerowa
- rezonans magnetyczny
- pozytonowa tomografia emisyjna PET
- badania krwi- markery nowotworowe
- inne badania diagnostyczne obrazowe

W leczeniu choroby nowotworowej stosuje się między innymi chemioterapię, radioterapię lub też leczenie chirurgiczne.

Nowotwory budzą powszechny lęk, a ich zdiagnozowanie często jednoznacznie kojarzy się z wyrokiem śmierci. Nie sposób jednak uniknąć jakiejkolwiek poważnej choroby, kiedy unika się badań kontrolnych czy odkłada na późnej wizytę u specjalisty. Faktem jest, iż coraz więcej osób przegrywa walkę z rakiem, ale prawdą jest również, że medycyna idzie naprzód i już teraz pozwala zniwelować cierpienie chorego, a wykryty we wczesnej fazie nowotwór jest możliwy do pokonania. Profilaktyka nowotworowa to przede wszystkim zerwanie z nawykami typu palenie papierosów, alkohol i zła dieta.

Dziedziną medycyny zajmującą się rozpoznawaniem i leczeniem chorób nowotworowych jest onkologia.