Badania profilaktyczne

Badania profilaktyczne wykonuje się w całej populacji lub tylko w tzw. grupach wysokiego ryzyka (dotyczy to np. profilaktyki cukrzycy, nowotworów piersi).

Wyróżnia się następujące fazy profilaktyki:

Rak piersi jest najczęściej występujących nowotworów złośliwych u kobiet. Ryzyko zachorowania wzrasta po 50 roku życia. Inne czynniki ryzyka to:

• rak piersi wśród członków rodziny,
• pierwsza miesiączka przed 12 rokiem życia,
• menopauza po 55 roku życia,
• poród po 35 roku życia,
• bezdzietność.

Mammografia jest badaniem polegającym na prześwietlaniu piersi promieniami rentgenowskimi. Pozwala na wczesne rozpoznawanie i wykrywanie guzków i zmian tzw. bezobjawowych w bardzo wczesnym etapie. Kobiety z nieprawidłowym wynikiem mammografii kierowane są na diagnostykę uzupełniającą: USG piersi i/lub biopsję cienkoigłową i/lub biopsję gruboigłową z badaniami histopatologicznym.

Tylko nie wykryty w porę i nie leczony nowotwór piersi jest śmiertelny. Nie możemy zapobiegać zachorowaniu na raka piersi, ale możemy go wykryć w najwcześniejszym stadium rozwoju.

Rak szyjki macicy jest drugim, co do częstości, nowotworem u kobiet w Polsce, który rozwija się długo, wolno i wieloetapowo.

Chorobę można wykryć za pomocą prostego badania cytologicznego, w którym pobiera się komórki nabłonka szyjki macicy. Badanie zaleca się kobietom po ukończeniu 25 lat. Pozwala to na zauważenie zmian przednowotworowych i wczesnych postaci nowotworów, które w większości przypadków rozwijają się nawet przez kilka lat. Odpowiednia profilaktyka i diagnostyka są więc w stanie uchronić nas przed rozwojem nowotworu i pozwalają na pełne wyleczenie.

Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. Współczesny styl życia sprzyja niestety rozwojowi chorób układu krążenia. Do najistotniejszych czynników należą:

• nadciśnienie tętnicze krwi,
• zaburzenia gospodarki lipidowej,
• palenie tytoniu,
• niska aktywność ruchowa,
• nadwaga,
• stres,
• wiek,
• płeć męska,
• obciążenia genetyczne.

Brak profilaktyki i lekceważenie czynników ryzyka prowadzi do rozwoju chorób układu krążenia, a w efekcie do niewydolności serca.

Profilaktyka chorób układy krążenia obejmuje badania krwi pod kątem cholesterolu, glukozy, pomiar ciśnienia tętniczego i określenie wskaźnika masy ciała BMI.

W ostatnich latach wzrasta systematycznie średni wiek kobiet rodzących. Powyżej 35 roku życia wzrasta statystycznie istotnie ryzyko ciąży. Możliwość urodzenia dziecka z wadą wrodzoną wynosi około 3 - 5%. Część z tych wad dzięki diagnostyce obrazowej możliwe jest do rozpoznania we wczesnym okresie ciąży (I i II trymestr ciąży). Pozwala to na bezpieczne prowadzenie ciąży i umożliwia podjęcie leczenia już w czasie życia płodowego. Pozwala także rodzicom dziecka przygotować się do natychmiastowego wdrożenia specjalistycznej opieki medycznej po jego urodzeniu.

Z badań prenatalnych powinny skorzystać panie, które spełniają przynajmniej jedno z kryteriów:

• wiek matki powyżej 35 lat;
• wystąpienie w poprzedniej ciąży aberracji chromosomowej płodu lub dziecka;
• stwierdzenie wystąpienia strukturalnych aberracji chromosomowych u ciężarnej lub u ojca dziecka;
• stwierdzenie znacznie większego ryzyka urodzenia dziecka dotkniętego chorobą uwarunkowaną monogenetycznie lub wieloczynnikową;
• stwierdzenie w czasie ciąży nieprawidłowego wyniku badania USG i/lub badań biochemicznych wskazujących na zwiększone ryzyko aberracji chromosomowej lub wady płodu.

Badania prenatalne obejmują diagnostykę molekularną m.in. takich chorób jak:

• mukowiscydoza,
• fenyloketonuria,
• pląsawica,
• głuchota wrodzona,
• wrodzone dysplazje kostne,
• dystrofia mięśniowa Duchenne'a i Beckera.

Jaskra jest schorzeniem oczu prowadzącym do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego, a w konsekwencji utraty wzroku. Najczęściej rozwija się bezobjawowo. 80 % chorych nawet nie wie, że choruje na jaskrę. Charakterystyczne objawy jaskry to zawężenie pola widzenia i spadek ostrości wzroku.

Czynniki, które powinny skłonić do wizyty u okulisty to:

• dziedziczność,
• przypadki jaskry w rodzinie,
• wiek po 35 roku życia,
• niskie ciśnienie ogólne krwi,
• zaburzenia gospodarki tłuszczowej (hipercholesterolemia/hiperlipidemia),
• objawy naczynioskurczowe (stale zimne stopy i dłonie),
• podwyższony poziom ciśnienia w oku,
• krótkowzroczność,
• migreny.

W ramach profilaktyki lekarz okulista przeprowadza wywiad w kierunku jaskry, wykonuje badanie gałki ocznej z dokładną oceną tarczy nerwu wzrokowego, badanie ciśnienia śródgałkowego oraz badanie kąta przesączania.

Gruźlica jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterię - prątek gruźlicy. Źródłem zakażenia jest najczęściej chory na gruźlicę. Choroba przenosi się podczas kaszlu, kichania, odkrztuszania, głośnego śmiechu, mówienia.

Badania powinny wykonać szczególnie osoby, które miały bezpośredni kontakt z osobami z już rozpoznaną gruźlicą lub osoby, u których stwierdza się przynajmniej jedną z następujących okoliczności, które mogą się przyczynić do rozwoju choroby:

• bezrobocie,
• niepełnosprawność,
• obciążenie długotrwałą chorobą,
• obciążenie problemem alkoholowym i/lub narkomanią,
• bezdomność.

Palenie tytoniu nie zawsze jest postrzegane jako choroba przewlekła. Związane z paleniem objawy chorobowe i zgony występują zwykle po długim okresie bezobjawowym. Palenie ma znaczący wpływ na wszystkie nowotwory złośliwe, na choroby układu krążenia i oczywiście na schorzenia układu oddechowego. Jednym z najczęściej występujących schorzeń wywołanych przede wszystkim paleniem tytoniu jest przewlekła obturacyjna choroba płuc (POCHP). Choroba łączy przewlekłe zapalenie oskrzeli i rozedmę płuc.

W przychodniach realizujących "Program profilaktyki chorób odtytoniowych" pełnoletni palacze, szczególnie po 40 roku życia, mogą wykonać badania lekarskie i diagnostyczne, tj. pomiar masy ciała, wzrostu, ciśnienia tętniczego krwi. Pozwolą one wstępnie określić stan zdrowia i ryzyko zachorowania na choroby odtytoniowe. Jeśli ktoś zdecyduje się podjąć walkę z nałogiem, otrzyma skierowanie do poradni specjalistycznej, w której przygotowany zostanie dla niego program terapii odwykowej.