Chrapanie a bezdech senny

Chrapanie to wibracja języczka i podniebienia miękkiego podczas wdechu. Najczęściej występuje podczas snu. Choć nie zagraża życiu, może być objawem groźnego bezdechu sennego. Ocenia się, że około 30% dorosłych ludzi chrapie. Chrapanie nie jest jedynie uciążliwym hałasem przerywającym sen. To poważny problem medyczny, który często jest symptomem groźnych chorób. Wbrew stereotypowym opiniom dotyczy on zarówno kobiet jak i mężczyzn. Ocenia się, ze chrapie połowa panów (50%) i co trzecia pani (32%). Chrapanie może utrudniać sen osobie dotkniętej tym problemem i innym. Nocowanie z „chrapaczem” może pozbawiać aż 5 godzin snu w ciągu tygodnia. Leczenie i diagnostyka tej przykrej dolegliwości jest szansą na podniesienie komfortu i jakości życia zarówno pacjentów, jak również najbliższych im osób.

Chrapanie to objaw zespołu zaburzeń oddychania w czasie snu. To efekt drgań wiotkich części gardła – podniebienia i języczka. Podczas snu dochodzi do zwiotczenia mięśni gardła i podniebienia miękkiego, a przepływające w trakcie oddychania powietrze wprawia je w drgania. Leżenie na plecach dodatkowo pogłębia ten stan. Język opada ku tyłowi, otwierają się usta i następuje zwężenie kanału nosogardła i gardła. Przepływające powietrze wprawia języczek oraz miękkie części podniebienia w drgania, powodując pojawienie się charakterystycznego dźwięku.
Zlekceważenie chrapania może prowadzić do pojawienia się bezdechów śródsennych, czyli co najmniej 10-sekundowych momentów, w czasie których podczas snu nie oddychamy. Bezdech to wynik zetknięcia się ścian gardła i zamknięcia drogi przepływu powietrza. Następuje wówczas stopniowe zwiększanie wysiłku oddechowego. Można zaobserwować coraz silniejsze ruchy oddechowe klatki piersiowej i brzucha, którym nie towarzyszy wdech i wydech powietrza. Oddychanie wiąże się z takim wysiłkiem, że dochodzi w końcu do przebudzenia (po kilkunastu lub kilkudziesięciu sekundach trwania bezdechu), którego chory zwykle sobie nie uświadamia. Przebudzenie powoduje udrożnienie gardła w wyniku wzrostu napięcia mięśni. Pierwszy skuteczny wdech objawia się zazwyczaj gwałtownym chrapnięciem.

 Wśród czynników predysponujących do chrapania można wymienić:

Chrapanie może pojawić się również przy nieprawidłowej drożności nosa, np. przy przeroście muszli nosowych lub skrzywieniu przegrody nosa. Opisywana przypadłość nasila się z wiekiem. Jest to naturalny proces. Ma to związek z wiotczeniem mięśni w górnych i dolnych drogach oddechowych.
Przerywany, czasem nawet kilkanaście razy w ciągu nocy sen, nie przynosi upragnionego wypoczynku, a po przebudzeniu osoba dotknięta problemem chrapania i bezdechów często odczuwa w trakcie dnia senność, zmęczenie, czy bóle głowy. Znacznie obniża to efektywność w pracy, odporność na stres oraz utrudnia koncentrację.

W skutecznym leczeniu chrapania kluczową rolę odgrywa diagnostyka. Podczas badania podmiotowego lekarz przeprowadza rozmowę z pacjentem, dokonuje pomiaru ciśnienia krwi, sprawdza również BMI oraz obwód szyi. Rozpoczęcie właściwej terapii wymaga jednak przeprowadzenia dokładnego wywiadu laryngologicznego. Jego celem jest określenie miejsc, które mogą stać się przeszkodą podczas oddychania. Wywiad ma również określić częstotliwości chrapania, pozycję podczas snu w jakiej występuje chrapanie (na brzuchu, na plecach, na boku), liczbę epizodów bezdechu oraz czas trwania patologicznego chrapania.

Kolejny krok to badanie endoskopowe, które jest w stanie precyzyjnie określić zwężenia w górnych drogach oddechowych.

Następnym etapem diagnostyki jest przeprowadzenie badania zaburzeń oddychania w czasie snu. Może to być badanie polisomnograficzne, które wymaga od pacjenta spędzenia nocy w szpitalu lub nowocześniejsze badanie Apnographem  w domu. Apnograph monitoruje stan pacjenta przez całą noc: rejestruje ilość bezdechów i spłyconych oddechów na godzinę, poziom wysycenia tlenem krwi obwodowej, pracę serca, głośność chrapania, a nawet pozycję w jakiej śpi pacjent. Możliwe jest również zbadanie, czy przyczyna bezdechów leży w dolnych czy górnych drogach oddechowych. Identyfikacja miejsca ewentualnego zwężenia w drogach oddechowych pomaga zakwalifikować pacjenta do leczenia nieoperacyjnego lub zabiegu chirurgicznego.

Metoda CPAP to specjalny aparat, którego najważniejszym elementem jest urządzenie podające przez cały okres snu pacjenta powietrze pod ciśnieniem, co ma zapobiegać powstawaniu zwężeń w dolnych drogach oddechowych. Pacjent, aby prawidłowo oddychać, zmuszony jest codziennie spać w masce tlenowej, w zasadzie do końca życia.
Większość objawów podmiotowych i przedmiotowych zmniejsza swoje nasilenie już po pierwszej nocy. Ustępuje chrapanie i bezdechy wraz z niedotlenieniem krwi, znika nykturia, nadmierna potliwość, powraca prawidłowa struktura snu. Zmniejsza się również ilość snu płytkiego i zwiększa ilość faz REM oraz czas snu głębokiego. Po kilku dniach stosowania aparatu ustępuje lub znika senność dzienna, poprawie ulegają funkcje poznawcze, kojarzenie, pamięć.

Działania niepożądane (50% chorych):

 
Implanty podniebienne: technika polegająca na wprowadzeniu implantów w podniebienie miękkie. Wprowadzone implanty, ulegające stopniowej biodegradacji, powodują stopniowe powstawanie blizn prowadzących do usztywnienia podniebienia. Zabieg ten wykonywany jest ambulatoryjnie, w znieczuleniu miejscowym. Zwykle łączy się go z zabiegiem obkurczania małżowin (Celon).

Metoda laserowa: używane w leczeniu chrapania wykorzystują działanie wysokiej temperatury. Efekt uboczny tego typu zabiegu to występowanie poparzeń oraz obrzęku operowanych miejsc. Lekarze odchodzą od operowania ta metodą.

Metoda elektrochirurgii (Celon): polega na wprowadzeniu w podniebienie elektrod oraz doprowadzeniu do elektrokoagulacji w temp. 90-100 stopni Celsjusza. Efektem tego zabiegu jest powstanie blizn, które prowadzą do usztywnienia podniebienia i obkurczenia małżowin. Metoda ta wykonywana jest w znieczuleniu miejscowym, wymaga jednak powtarzania w zależności od osobniczej specyfiki pacjenta.

Metoda koblacji (skalpel plazmowy): technika wykorzystująca urządzenie pracujące w niskich temperaturach opartego na zasadzie plazmy wytwarzanej przez fale radiowe. W wyniku zabiegu następuje odparowanie wyznaczonej części tkanki, zmniejszenie jej objętości, poszerzenie cieśni gardła i zwiększenie napięcia w określonych partiach podniebienia. Nie występuje efekt poparzenia.  Metoda koblacji pozwala na skuteczne zlikwidowanie przyczyn zaburzeń oddychania podczas jednodniowego zabiegu. Tego samego dnia pacjent wraca do domu i może normalnie funkcjonować.

Chrapanie nie zawsze jest objawem poważnych chorób i bezdechów śródsennych. Leczenia nie wymagają jego łagodne postaci, które mogą zdarzyć się każdemu. Wówczas z powodzeniem stosowane mogą być środki i metody nieoperacyjne. Poważne przypadki chrapania, czyli takie, które łączą się z bezdechem, bezwzględnie wymagają konsultacji z lekarzem laryngologiem i przeprowadzenia diagnostyki pozwalającej wybrać odpowiednią i skuteczną metodę leczenia.