Transplantologia i oświadczenie woli - co warto wiedzieć?

Przeszczep narządów to metoda ratowania życia osoby chorej, która potrzebuje zdrowego narządu, aby żyć. Metoda polega na wszczepieniu biorcy narządu lub tkanek pochodzących od innego człowieka.
Niektóre narządy można pobrać od żywych osób, pod warunkiem, że dawca wyrazi na to zgodę, a jego życie nie będzie narażone na utratę zdrowia. Jednak większość narządów i tkanek pobiera się ze zwłok osób, które za życia nie wyraziły sprzeciwu na pobranie.
Pobranie narządów od osoby jest możliwe tylko wtedy, gdy zostały wyczerpane wszystkie możliwości leczenia i u której komisyjnie stwierdzono śmierć mózgową.

Śmierć mózgowa oznacza ustanie krążenia krwi w mózgu, co powoduje nieodwracalne jego uszkodzenie. Choć przez pewien czas można utrzymać czynność serca i oddychania przy pomocy specjalnej aparatury, wiadomo jednak, że ta osoba nie żyje. Wówczas komisja (trzech lekarzy: co najmniej jeden anestezjolog oraz neurolog bądź neurochirurg) stwierdza śmierć mózgową i podejmuje decyzję o odłączeniu od aparatury.

Przed odłączeniem aparatury rozważa się możliwość pobrania niektórych narządów do przeszczepu. Wówczas należy upewnić się co do woli zmarłego dotyczącej oddania narządów. W praktyce oznacza to sprawdzenie w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów czy osoba nie zarejestrowała sprzeciwu na pobranie narządów po śmierci. Sprzeciw należy zgłosić osobiście lub listownie w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów w Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnym do spraw Transplantacji, ul. Lindleya 4, 02-005 Warszawa na formularzu, który można otrzymać w zakładach opieki zdrowotnej. Moc prawną ma również noszone przy sobie własnoręcznie podpisane oświadczenie sprzeciwu lub oświadczenie ustne złożone w obecności dwóch świadków pisemnie przez nich potwierdzone.

Każda osoba, która nie wyraziła sprzeciwu za życia może być uważana za potencjalnego dawcę tkanek i narządów. Osoba wyrażająca zgodę na oddanie po śmierci swoich tkanek i narządów do przeszczepienia dla ratowania życia i przywracania zdrowia ludziom chorym może także nosić przy sobie własnoręcznie podpisane oświadczenie woli. Takie oświadczenie woli ma charakter informacyjny i nie zwalnia lekarza, mającego zamiar pobrać narządy z obowiązku sprawdzenia w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów, czy osoba ta nie wyraziła sprzeciwu za życia. Lekarze, pod opieką których był zmarły informują zwykle rodzinę o zamiarze pobrania tkanek lub narządów do przeszczepu, ale nie muszą prosić jej o wyrażenie zgody.
Każda pisemna informacja pozostawiona przez zmarłego dotycząca pobrania narządów jest respektowana.

Pobranie narządów do przeszczepu jest operacją chirurgiczną, w czasie której ciało dawcy traktowane jest z szacunkiem. Dar narządów od zmarłego jest anonimowy, więc chorzy, którym przeszczepiono tkanki lub narząd zwykle nie poznają nazwiska dawcy.

Po udanym przeszczepie pacjent może prowadzić normalne życie, kontynuować naukę czy pracę.

Transplantologia w Polsce

Wyniki transplantacji narządów i tkanek w naszym kraju są na podobnym poziomie co w innych krajach europejskich.

W roku 2010 w Polsce dokonano 1277 przeszczepów. Prawie ¾ z nich to przeszczep nerki, a 17% to przeszczepy wątroby. Jest to mniej niż w latach 2004-2005, ale najwięcej od roku 2006.