Marskość wątroby

Zdrowe komórki wątrobowe, wraz z postępami choroby, ulegają zwyrodnieniu i martwicy. Organizm próbuje wyrównać straty poprzez regenerację uszkodzonego miąższu wątroby i tworzenie guzkowatych narośli z komórek wątrobowych.

Bliznowacenie wątroby i stałe pojawianie się stref tkanki martwiczej zmienia budowę wątroby, która z narządu gładkiego i błyszczącego, zmienia się w organ pofałdowany, o nieregularnym kształcie. W początkowym stadium choroby wątroba powiększa się, później zmniejsza i twardnieje, normalne krążenie krwi w jej wnętrzu staje się niemożliwe, w efekcie czego z czasem powstaje tzw. nadciśnienie wrotne.

Wszystko to powoduje serię chorobowych następstw, w wątrobie powstają nieodwracalne zmiany, w wyniku tych procesów traci ona zdolność spełniania swoich funkcji. Postępujące niszczenie narządu może zostać zahamowane, jeżeli przyczyna powstawania marskości (np. alkohol) zostanie usunięta.

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie tego schorzenia ustala się początkowo na podstawie wywiadu przeprowadzonego z pacjentem, który ma służyć ustaleniu spożywanych przez chorego dawek alkoholu. Ponieważ pacjenci mają tendencję do podawania obniżonej ilości pitego alkoholu, konieczne jest wykonanie dodatkowych badań różnicujących, głównie za pomocą tzw. biopsji wątroby, czyli badania histopatologicznego wycinka pobranego z narządu.

Uzupełnieniem diagnostyki są badania laboratoryjne krwi, które mogą pomóc w ustaleniu przyczyny i stopnia uszkodzenia narządu. Badania krwi dotyczą m.in. jej morfologii, poziomu stężenia bilirubiny, oceny układu krzepnięcia oraz prędkości przepływu krwi w żyle wrotnej, która może być oznaką zastoju krwi w wątrobie. Przy podejrzeniu schorzenia wątroby wykonuje się także badania moczu oraz ultrasonografie samej wątroby (dzięki której możliwe jest zaobserwowanie nieregularności zarysów narządu oraz niejednorodności jego struktur wewnętrznych). Pomocne są także pewne testy chemiczne na aktywność enzymów wątroby.

Dolegliwości i objawy

Często osoby, które dotyka marskość wątroby, nie mają żadnych objawów, wyglądają i czują się dobrze. Choroba ta nawet przez wiele lat może nie powodować żadnych dolegliwości, dlatego często zostaje wykryta dopiero podczas wykonywania rutynowych badań kontrolnych.

Pierwsze przypadłości, które mogłyby świadczyć o zachorowaniu także nie są typowe tylko dla marskości. Występują one zwykle około trzydziestego roku życia, a między 40-50 pojawiają się już ciężkie uszkodzenia wątroby spowodowane długotrwałą chorobą. Stwierdzenie symptomów wymienionych poniżej, zwłaszcza u osoby, która przebyła żółtaczkę lub ma krewnych z przewlekłą chorobą wątroby, wymaga szybkiego kontaktu z lekarzem.

Niektóre z objawów marskości:

• ogólne osłabienie organizmu, łatwe męczenie się, senność, apatyczność;
• brak apetytu, utrata wagi;
• problemy z układem pokarmowym: mdłości, wymioty, wzdęcia, zaparcia, biegunki, wiatry, nieregularne oddawanie stolca, krwawe lub luźne, smoliste stolce, ból w górnej części brzucha, złe samopoczucie po zjedzeniu tłustych, smażonych i pieczonych pokarmów, gorsza niż dotychczas tolerancja na alkohol;
• u kobiet występują zaburzenia miesiączkowania, u mężczyzn - skurczenie jąder, utrata potencji i brak zainteresowania życiem płciowym, niekiedy także powiększenie sutków;
• typowym symptomem jest żółtaczka; chorzy mają często żółtawą barwę spojówek, a następnie rogówek oczu. Zżółcenie oczu nasila się po wypiciu alkoholu. Intensywności nabiera także barwa moczu.

W późniejszym stadium choroby pojawia się:

• wyraźny obrzęk śledziony i powiększenie obwodu brzucha wskutek gromadzenia się płynu w jamie otrzewnej
• skłonność do krwawień (m.in. z dziąseł podczas mycia zębów, z nosa, a także wymioty treścią krwista) Wzmożone krwawienia są wynikiem niedoboru czynników krzepliwości krwi wytwarzanych w wątrobie
• obrzęki w dolnych partiach ciała, m.in. wokół kostek, drętwienie stóp i palców rąk. Na skórze, szczególnie u mężczyzn, łatwo powstają siniaki, mogą pojawiać s także czerwone plamki z odchodzącymi od nich drobnymi naczyniami krwionośnymi (tzw. pajączki). Skóra staje się szorstka i sucha, twarz nabiera żółtej odcienia, paznokcie nabierają barwy białawej, dłonie zaś czerwonawej
• w bardziej zaawansowanych stadiach choroby wypadają włosy pod pachami i na wzgórku łonowym
• symptomem ciężkie niewydolności wątroby są zaburzenia świadomości: początkowo niewielkie zaburzeń orientacji, wahania nastroju, senność, a w końcowy stadium - śpiączka.

Przyczyny marskości wątroby

W krajach Europy Środkowe), w tym także w Polsce najczęstszą przyczyną marskości jest alkoholizm (co ósmy człowiek nadużywający alkoholu cierpi na marskość wątroby). Nadmierne i długotrwałe spożywanie alkoholu etylowego działa na wątrobę jak trucizna.

Do marskości wątroby może prowadzić także działanie innych toksyn: leków (środków odurzających, uspokajających, antybiotyków) lub innych substancji chemicznych (m.in. środków czyszczących) a także szkodliwe toksyny obecne w pożywieniu.

Inne przyczyny:

• zły sposób odżywiania
• przewlekłe stany zapalne wątroby
• choroby przemiany materii

Profilaktyka

Aby zapobiec marskości, należy przede wszystkim unikać nadmiernego spożywania alkoholu. Trzeba także zaszczepić się przeciwko WZW B (w Polsce szczepi się obecnie wszystkie noworodki oraz dzieci w 14 roku życia) oraz unikać zakażenia WZW, czyli uważać na przypadkowe kontakty seksualne, akupunkturę, niehigieniczne salony tatuażu itp.

Leczenie marskości wątroby

Osoby, które dotknęło to schorzenie, muszą mieć świadomość, ze marskość wątroby jest procesem nieodwracalnym. Można jedynie - jeśli odkryje się i usunie przyczynę choroby - spowolnić postęp choroby.

Nieleczona marskość wątroby prowadzi do niewydolność narządu i w konsekwencji do śmierci, jednak stosowana się do zaleceń leczniczych i dietetycznych może zapewnić sprawność na długi czas; u 80-90% chorych obserwuje się w takim przypadku średnio 5-letnie przeżycie. U alkoholików, którzy całkowicie zrezygnowali z picia alkoholu i nie wystąpiły przy tym żadne powikłania marskości, mówi się o marskości wyrównanej.

Trudno jest jednak odpowiedzieć na ogólne pytanie, które często jest stawiane lekarzom: jak długo można żyć z marskością wątroby? W każdym przypadku choroba ma indywidualny przebieg; faktem jest jednak, że o ile marskość alkoholową można wprowadzić w stan nieaktywny poprzez odstawienie napojów alkoholowych, o tyle pierwotna żółciowa marskość wątroby jest schorzeniem poważniejszym, zmniejszającym szansę przeżycia.

Ostatnim możliwym wyjściem jest niekiedy przeszczep wątroby, który jest wykonywany w niektórych polskich ośrodkach specjalistycznych. Transplantacje nie są wykonywane u osób kontynuujących picie. Warunkiem jest także, aby osoba zakwalifikowana do przeszczepu nie cierpiała na żadną z chorób współistniejących, najlepiej też aby była to osoba w młodym wieku.