Dieta

Jakie są przyczyny i objawy nietolerancji laktozy?

Publikacja: 01 luty 2020 Ostatnia aktualizacja: 11 luty 2020
Laktoza jest to cukier mleczny. Jeśli chodzi o skład chemiczny to jest dwucukrem i składa się z glukozy i galaktozy. W naturalnej formie występuje wyłącznie w mleku ssaków. Wraz z białkami mlecznymi i tłuszczami stanowi dla nowo narodzonych ssaków źródło substancji odżywczych w pierwszych miesiącach życia. Dzięki niej prawidłowo rozwija się zmysł smaku, reguluje łaknienie i wydzielanie hormonów. Dzięki właściwościom probiotycznym pozytywnie wpływa na motorykę jelit i regenerację komórek nabłonka jelita. Zawarta w laktozie galaktoza jest wykorzystywana w budowie układu nerwowego. Aby mogła pełnić swoje funkcje biologiczne, laktoza musi być zhydrolizowana przez enzym - laktazę w jelicie cienkim. Jeżeli laktoza nie ulega hydrolizie to pozostaje w świetle jelita, gdyż nie jest wchłaniana do krwiobiegu. Laktaza najbardziej aktywna jest w jelicie czczym i proksymalnej części jelita krętego, a najmniej w dwunastnicy i dystalnej części krętego jelita. Najczęstszą przyczyną związaną ze spożywaniem produktów mlecznych jest niedobór laktazy. Wynika to ze zmniejszonej aktywności lub całkowitego braku enzymu w jelicie cienkim.

Jakie są przyczyny nietolerancji laktozy?

Jedną z przyczyn nietolerancji laktozy jest pierwotny niedobór laktazy (hipolaktazja dorosłych), który wynika ze stopniowej, postępującej wraz z wiekiem, zmniejszającej się aktywności tego enzymu. Objawy tego rodzaju nietolerancji laktozy zwykle dotyczą osób w wieku dojrzewania oraz dorosłych, rzadziej dzieci. Proces ten jest uwarunkowany genetycznie oraz zależy od kolory skóry i pochodzenia etnicznego. Szacuje się, że w Polsce hipolaktazja występuje u 17-37% dorosłych. 
Nietoleracja laktozy może mieć także charakter wtórnego, przejściowego lub trwałego niedoboru laktazy. Przyczyną mogą być współistniejące choroby, które powodują uszkodzenie powierzchni błony śluzowej jelita, odpowiedzialnej za wytwarzanie laktazy. Wśród tych chorób wyróżniamy m.in.: 
  • celiakię,
  • zespół Leśniowskiego-Crohna,
  • chorobę Whipple’a,
  • pasożyty w przewodzie pokarmowym,
  • martwicze zapalenie jelita,
  • alergie pokarmowe (np. na białko mleka krowiego),
  • infekcje żołądkowo-jelitowe o ostrym przebiegu (przewlekłe biegunki),
  • zespół krótkiego jelita,
  • mukowiscydozę. 
Do uszkodzenia śluzówki jelita może przyczynić się również nadmierne spożywanie alkoholu, a także stosowanie niektórych leków, w tym antybiotyków i niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Ten rodzaj niedoboru laktazy zazwyczaj jest przejściowy i zmniejsza się po regeneracji śluzówki jelit. 
Nietolerancję laktozy może powodować również alaktazja, czyli wrodzony niedobór laktazy w błonie śluzowej jelita cienkiego. Jest to zaburzenie rzadkie, uwarunkowane genetycznie, które objawia się już u noworodków przy pierwszym karmieniu.

Objawy i wykrywanie nietolerancji laktozy

Bez względu na przyczynę niedoboru laktozy, objawy pojawiają się w wyniku jednego mechanizmu. Brak laktazy lub jej zmniejszona aktywność uniemożliwia proces trawienia laktozy w jelicie. Niestawiona laktoza ulega zużyciu pprzez bakterie jelitowe w przewodzie pokarmowym. Produktami fermentacji laktozy są przede wszystkim gazy - dwutlenek węgla, metan, wodór - odpowiedzialne za kolki, przelewanie i wzdęcia oraz kwasy organiczne krótkołańcuchowe - octowy, mlekowy, masłowy, propionowy, które działają drażniąco na śluzówkę jelita cienkiego. Laktoza, która nie jest strawiona podnosi ciśnienie osmotyczne, w wyniku czego pojawia się biegunka. Podrażnione jelita z przewlekłą biegunką i przyspieszoną perystaltyką jelit mogą doporwadzić do odwodnienia i niedożywienia organizmu.
Diagnostyka przyczyn nietolerancji laktozy opiera się na analizie wywiadu lekarskiego i obrazu klinicznego oraz bezpośrednich i pośrednich badaniach diagnostycznych. Najczęstszym badaniem stosowanym w rozpoznaniu nietolerancji laktozy jest wodorowy test oddechowy. W teście tym pacjentowi podaje się określoną dawkę laktozy, a następnie przez kilka godzin monitoruje stężenie wodoru w wydychanym powietrzu (przykładowy schemat reakcji: laktoza + H2O → octan + węglan + H+ + H2↑). Zwiększenie stężenia wodoru wskazuje, że laktoza jest fermentowana przez bakterie jelitowe (a nie trawiona przez laktazę). Jeśli badany pacjent nie toleruje laktozy, pojawiają się też objawy nietolerancji laktozy, o których wspomniano wcześniej. Mimo stosunkowo niskiej ceny oraz dużej swoistości i czułości, należy jednak pamiętać, że test ten nie umożliwia różnicowania, czy niedobór laktazy ma charakter wtórny czy pierwotny. Wyniki mogą być ponadto zafałszowane, jeśli pacjent np. przyjmuje lub przyjmował antybiotyki, a także jeśli jest palaczem (dym papierosowy zawiera wodór, który może zafałszowywać wyniki). Inne badania diagnostyczne przeprowadzane w przypadku podejrzenia nietolerancji laktozy to: badanie pH stolca, doustne testy tolerancji laktozy, bezpośrednie badanie aktywności laktazy w bioptacie błony śluzowej jelita cienkiego [15, 16].
Źródło:
Zatwarnicki P., Nietolerancja laktozy – przyczyny, objawy, diagnostyka

Ostatnie publikacje

laskovski.pl